ابو القاسم سلطانى
245
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
خوز گويد زردالو توليد خلطهاى غليظ مىنمايد و رازى در كتاب دفع مضار اغذيه گويد معده را به شدت سرد مىكند باعث آروغ ترش و توليد صفرا و خون بد مىشود بخصوص كسانى كه مبتلا به نفخ و آروغ ترش هستند بايد از خوردن آن اجتناب نمايند آن را با شراب يا جوارش كمونى و كندرى و عنداديقون يا رازيانه بايد خورد اما براى كسانى كه معده گرم و عطش زياد دارند خوب است ( تت جامع مفردات ج 4 - 157 - 158 ) . مشمش را بعد از غذا نبايد خورد چون هضم غذا را به تاخير مىاندازد روغن دانه آن در درجه سوم گرم و خشك است براى درد گوش و بواسير سودمند مىباشد اگر دانه آن در آب انداخته و آن آب را بخورند عرق را خوشبو مىكند ( از الابنيه 313 ) . اخوينى در باب قولنج گويد پيش از طعام ميوههاى تر بايد بخورند مانند خربزه ، خربزه هندى [ هندوانه ] آلو و زردالو . . . ( هدايهء 426 ) . مسيح گويد كه آن برقوقويه 2 * است به رومى آن را ارميناقون 3 * به سريانى رومانى دبرقويا و اهوازى گويد به رومى آن را اغلقندريا مىنامند ( صيدنه عز 381 ) . آب حاصل از خيسكرده زردالوى خشكشده رفع تشنگى مىكند و در تبهاى گرم 4 * سودمند است ( قانون عب 372 ) . مشمش تفاح ارمنى است ( شرح اسماء م 233 ) . بهطور خلاصه در كتب اختيارات ، تذكره ، تحفه و مخزن درباره آن چنين آمده است كه خوردن ميوه تازه آن بخصوص بعد از غذا باعث نفخ ، آروغ ترش ، تبهاى عفونى ، زياد شدن بلغم ، سستى و سردى معده مىشود بخصوص اگر بعد از خوردن آن آب سرد بنوشند و براى سردمزاجان و پيران و مبتلايان به ضعف معده مضر است . براى جبران زيان آن بايد انيسون ، رازيانه ، مصطكى ، شراب سيكى ، شراب مويز ، عسل ، جوارش كمونى ، كندرى ، سكنجبين ، شربت به تناول كرد . دمكرده يا آب حاصل از خيسانده زردالوى خشكشده در خارش ، عطش ، تبهاى گرم ، انسدادها ، التهاب معده ، يبوست مزاج و سفتى و سختشدگيها سودمند است . مغز هسته آن نيروى جنسى را تقويت نموده و براى آسان شدن هضم بهتر است بريان كرده و نمك زده آن را مصرف نمود و روغن آن ملين ، نرمكننده صلابتها ، نرمكننده زبرى پوست بدن و خشونت گلو و يك مثقال از مغز تلخ آن كشنده كرم ، نرمكننده ورم مقعد ، خردكننده سنگ كليه و خوردن و ماليدن آن در بواسير و مخلوط آن با ترياك تسكيندهنده كليه دردها و قطره آن در تسكين دادن درد گوش و سنگينى آن بىنظير است . خوردن مغز تلخ آن موجب تهوع مىشود . براى بر طرف كردن بايد استفراغ نمود و از ربهاى ترش مانند غوره ، اترج و ليمو استفاده كرد . برگ درخت زردالو مدر و كشنده كرم و مسكن درد گوش است و خوردن دو مثقال از برگ خشكشده آن با آب سرد اسهال را قطع مىكند . در خونريزيهاى داخلى خوردن شكوفه و در خونريزيهاى خارجى بهطور موضعى موثر است ( اختيارات 418 تذكره 299 تحفه 246 مخزن 538 ) . در فروغ ناصرى آمده است براى كشتن كرم امعاء خوردن يك نخود 5 * كلمل در شب 6 تا 8 مثقال روغن كرچك و يك مثقال روغن مغز هسته زردالو در صبح روز بعد بسيار موثر و بىنظير است .